[فرهنگ ديني دژوره/دفاكتو و مسئوليت اجتماعي دانشگاهي ]مقاله همايش دانشگاه تهران - اسفند1402

[1 1 دژوره/دفاكتو و 1 1 1ي'>دانشگاهي]

1 1 دانشگاه 1 - اسفند1402

https://farabiethics.ut.ac.ir/cnf/programs

*مقاله پرزنت شده در 8 اسفند 1402

پانل 1 : "مسئوليت اجتماعي دانشگاهي" /ساعت 14تا15 /

تالار ايرج افشار - كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه تهران

دین و مسئولیت اجتماعی دانشگاهی :

تاملی در ماهیت اثرگذاری دژوره و دفاکتوی فرهنگ دینی-کاتالیزور مسئولیت اجتماعیa

سید محمود نجاتی حسینی(خراسانی )b

خلاصه بحث

هرپژوهشی در بحث از نسبت "دین" با "مسئولیت اجتماعی" ونقش اثر گذاری دین در سپهر مسئولیت اجتماعی منطقا بایدبه چهارمساله مهم مرتبط بپردازد.و این کاری است که در این مقاله نیز به صورتی فشرده و محدود مقدمات ومبانی آن را فراهم خواهیم کرد.اما این مسایل چه هستند:

یکم-مساله نقش دژوره و دفاکتوی فرهنگ دینی به عنوان کاتالیزور(ابزار و فرایند تصحیح و تسریع و تسهیل)مسئولیت اجتماعی درجامعه ودانشگاه؛دوم-مساله واقعیت اجتماعی ماهیت تاثیرگذاری فرهنگ دینی برتسهیل مسئولیت اجتماعی درجامعه و دانشگاه با توجه به نمونه پژوهشهای تجربی ملی و جهانی؛سوم-پتانسیل و توانش دژوره و دفاکتوی متون دینی و آموزه های دینی که ناظر به ایفای مسئولیت اجتماعی در جامعه اند؛چهارم-مساله مکانیزم واقعی وعینی اثربخشی فرهنگ دینی بر تسهیل مسئولیت اجتماعی در دانشگاه و جامعه و الگوی راهبردی آن.

دراین باره به پنج نکته کلیدی هم که مبنای تئوریک این نوشتار است باید توجه کرد:

اول-مسئولیت اجتماعی دراین نوشتار به معنای حساسیت داشتن نسبت به تغییرات زیست محیطی و جامعه و محیط پیرامون و نیز توان وتمایل واکنش نشان دادن سریع به این تغییرات و احساس تعهد و تکلیف جمعی به مدیریت این تغییرات با هدف بهبود محیط وبهزیستی زیست گروهی و جمعی و زندگی در اجتماع و جامعه است.دوم-نسبت مسئولیت اجتماعی با دانشگاه و در معنای مسئولیت اجتماعی دانشگاهی به مفهوم حساس بودن دانشگاهیان به تغییرات بحرانی در دانشگاه و احساس تعهد وتکلیف به واکنش نشان دادن سریع به این تغییرات با هدف بهبود زیست فضای سازمانی فرهنگی دانشگاه و بهزیستی دانشگاهیان اعم از دانشجویان و کارشناسان و مدیران و مدرسان است.سوم-دین فی نفسه و به عنوان دین به صورت مستقیم با مسئولیت اجتماعی گره نمیخورد؛بلکه درمقام فرهنگ دینی(سیستمی ازباورهاو آموزه ها و ارزشها و هنجارهاوسنتهای دینی مرتبط با مسئولیت اجتماعی)و به عنوان یک کاتالیزور و کاتالیست(ابزار و میانجی و فرایندی برای تسریع و تصحیح و تسهیل)عمل میکند.چهارم–واقعیت مرتبط با فرهنگ مسئولیت اجتماعی و اثرگذاری فرهنگ دینی برمسئولیت اجتماعی باید در دو موقعیت سنجیده وملاحظه شود :درموقعیت بالقوه یعنی ابرازی و ذهنی و نظری و برنامه ای وادعایی که ما آن را "دژوره" مینامیم؛ و دودیگردر موقعیت بالفعل یعنی تحقق یافته وعینی و انجام شده و به وقوع پیوسته و قابل لمس ومشاهده تجربی که ما آن را "دفاکتو" نام می نهیم.پنجم-از لحاظ روشی نیز برای بررسی مساله های مزبور از "روش اسنادی" و "تحلیل متن" و "هرمنوتیک دینی" بهره برده ایم.

هم چنین لازم است به این دو پرسش کلیدی و راهنما نیز پاسخ دهیم:چرا وچگونه میان دین گرایی و دین باوری در نسبت با ایفای مسئولیت اجتماعی در جامعه و حوزه عمومی و سیاست و حکومت و دانشگاه و حوزه و مدرسه و محل کار فاصله و شکاف وجود دارد؛و نیز این که چگونه میتوان فاصله فرهنگ دینی دژوره(ادعا شده)و دفاکتو(محقق شده)در سپهر مسئولیت اجتماعی دانشگاهی– دانشگاه–دانشگاهیان- دانشجویان را کم کرد.

درهمین زمینه ایده-مفروض مقاله ما این است که :بخاطر وجود بنگاهی شدن و پولی شدن و کارمندی شدن و بروکراتیک شدن دانشگاه؛وابسته بودن دانشگاه به حکومت ودولت؛ سلطه و هژمونی نهادهای امنیتی اطلاعاتی انتظامی بر مدیریت دانشگاه ؛سیاست گزاری ازبیرون برای دانشگاه ؛ هم چنین عدم استقلال دانشگاه؛ زوال اعتماد اجتماعی میان دانشجویان و دانشگاهیان ؛ فرسایش سرمایه اجتماعی دانشگاهی؛عدم امید و اطمینان اجتماعی به زیست ومعیشت خوب ازطریق دانشگاه و کار و تحصیل دانشگاهی؛کم رمقی شهروندی دانشگاهی؛بالابودن هزینه های انسانی سیاسی امنیتی ناشی از ایفای مسئولیت اجتماعی دانشگاهی؛و ریسک بالای انجام نقش شهروندی دانشگاهي دانشگاه های ما به احتمال قوی با کاهش روزافزون نقش "مسئولیت اجتماعی" و درعوض افزون شدن "روزمرگی دانشگاهی"مواجهند.

---

a ایده های اصلی این مقاله در همایش زیر طرح و بحث شده است :

[پنجمین همایش دانشگاه اخلاق مدار-بارویکرد مسئولیت اجتماعي /دانشگاه تهران، معاونت فرهنگی و اجتماعی،8 اسفند 1402/پانل1 :" مسئولیت اجتماعی دانشگاهی"؛ ساعت 14 تا 15، تالار علامه امینی کتاب خانه مرکزی ومرکز اسناد دانشگاه تهران] .

https://www.farabiethics.ut.ac.ir

*پوشه شنیداری پانل نیز قابل دسترسی اینترنتی درلینک زیر است :

https://telegram.me/smnejatihosseini/7959

b پژوهشگر مطالعات علم و دین و مطالعات دانشگاهی.

[email protected]

https://www.for-mystudents.blogfa.com

https://telegram.me/@smnejatihosseini

cell phone (98)912-204-52-62

*عضو شورای راهبری گروه مجازی ماد(مسئولیت اجتماعی دانشگاهیان )انجمن ترویج فرهنگ مسئولیت اجتماعی.

https://t.me/CASRA_NGO