[دین اجتماعی-توسعه اجتماعی-سرمایه اجتماعی] خبرگزاری ایمنا مرداد 1405

[دین اجتماعی-توسعه اجتماعی-سرمایه اجتماعی]

خبرگزاری ایمنا - مرداد 1405

https://www.imna.ir/news/991830

۵ مرداد ۱۴۰۵ - ۱۶:۰۷

استاد دانشگاه تهران با تأکید بر پیوند هویت تاریخی و معنوی ایران، گفت:

میراث فرهنگی ایران سکولار نیست و همه میراث معنوی این سرزمین با باورهای دینی، فرهنگی و هویتی ایرانیان گره خورده است؛ حتی شخصیتی مانند کوروش نیز در سنت تاریخی و فرهنگی ایران واجد جایگاهی معنوی است.

مطابق گزارش‌ها ارائه شده خبرگزاری ایمنا، سید محمود نجاتی حسینی امروز _دوشنبه، پنجم مرداد_ در کنگره بین‌المللی حضرت بی‌بی حکیمه (س)؛ الگوی دیانت و عقلانیت که در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد، با تأکید بر جایگاه علوم اجتماعی در مطالعه دین اظهار کرد:

علوم اجتماعی دین یکی از مآغاز‌ترین و مناسب‌ترین حوزه‌های علمی برای تحلیل و ارزیابی پدیده دین است و می‌تواند با تکیه بر داده‌های علمی، به فهم دقیق‌تر مسائل دینی و اجتماعی کمک کند.

وی با اشاره به سخنان ارائه‌شده در این همایش افزود:

مباحث مطرح‌شده از منظر مدیریتی، حاکمیتی و تاریخی بسیار ارزشمند بود و داده‌هایی که درباره مزارشناسی و بقاع متبرکه ارائه شد، برای پژوهشگران علوم اجتماعی سرمایه‌ای علمی محسوب می‌شود که می‌تواند مبنای تحلیل‌ها و نظریه‌پردازی‌های تازه قرار گیرد.

مدیر بخش جامعه‌شناسی دین دانشگاه تهران با بیان اینکه مفهوم سرمایه اجتماعی کمتر مورد تبیین قرار گرفته است، گفت:

در این همایش درباره سرمایه اجتماعی سخن گفته شد، اما کمتر به این مبحث پرداخته شد که سرمایه اجتماعی چیست، از چه مؤلفه‌هایی تشکیل می‌شود، چه کارکردهایی دارد و با چه آسیب‌ها و چالش‌هایی مواجه است.

نجاتی حسینی سرمایه اجتماعی را مجموعه‌ای از هنجارها، روابط، رفتارها، باورها و ارزش‌هایی دانست که زمینه تعامل بهتر میان افراد جامعه را فراهم می‌کند و افزود:

سرمایه اجتماعی موجب شکل‌گیری زندگی انسانی، اخلاقی و معنوی می‌شود و از مهم‌ترین مفاهیم مورد توجه جامعه‌شناسان معاصر است.

وی با اشاره به شاخص‌های اصلی سرمایه اجتماعی اظهار کرد:

اعتماد اجتماعی، مشارکت اجتماعی و انسجام اجتماعی سه مؤلفه اصلی این مفهوم هستند که قابلیت سنجش علمی نیز دارند.

مدیر بخش جامعه‌شناسی دین دانشگاه تهران ادامه داد:

مطابق آخرین پیمایش‌های اجتماعی، میزان اعتماد عمومی به بسیاری از نهادهای اجتماعی در سطح مطلوبی قرار ندارد و این مسئله یکی از مهم‌ترین چالش‌های سرمایه اجتماعی در کشور به شمار می‌رود.

وی مشارکت اجتماعی را دومین مؤلفه سرمایه اجتماعی دانست و گفت:

مشارکت اجتماعی زمانی معنا پیدا می‌کند که افراد به صورت آگاهانه و داوطلبانه در عرصه‌های مختلف حضور داشته باشند، اما تحلیل‌ها مشخص می‌کند میزان مشارکت اجتماعی و به‌ویژه مشارکت سیاسی در سال‌های اخیر روندی کم شدنی داشته است.

نجاتی حسینی انسجام و وفاق اجتماعی را سومین مؤلفه سرمایه اجتماعی عنوان کرد و افزود:

جامعه زمانی از سرمایه اجتماعی بالایی برخوردار است که میان مردم، نهادها و نظام تصمیم‌گیری، همگرایی و همبستگی وجود داشته باشد و اهداف مشترک، مبنای حرکت جامعه قرار گیرد.

وی با اشاره به تعاریف رایج از دین اظهار داشت:

بیشتر تعاریفی که خارج از فضای دانشگاهی درباره دین ارائه می‌شود، بر جنبه‌های سنتی و الهیاتی آن تأکید دارد، اما هنگامی که از نسبت دین و سرمایه اجتماعی سخن می‌گوییم، لازم است این مفهوم با رویکردی اجتماعی و علمی نیز مورد مرور قرار گیرد.

مدیر بخش جامعه‌شناسی دین مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران تأکید کرد:

همایش‌هایی از این دست می‌توانند زمینه گفت‌وگوی میان حوزه‌های دینی و دانشگاهی را فراهم کنند تا ظرفیت‌های دین در تقویت سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، مشارکت مردمی و انسجام ملی با رویکردی علمی تبیین شود.

نجاتی حسینی با تأکید بر ضرورت بازنگری در نگاه به دین و سرمایه اجتماعی اظهار داشت:

اگر می‌خواهیم از سرمایه اجتماعی در پیشبرد اهداف دینی بهره بگیریم، باید تعاریف مدرن دین و نسبت آن با سرمایه اجتماعی را نیز مدنظر قرار دهیم. امروز در جهان مدرن زندگی می‌کنیم و ده‌ها کتاب و مقاله علمی در این زمینه در دسترس قرار گرفته است؛ از سوی دیگر در کشور ما نیز پژوهش‌های متعددی انجام شده که نباید از آنها غفلت کرد.

وی افزود:

برای فهم صحیح نسبت دین و سرمایه اجتماعی، دیگر نمی‌توان تنها به تعاریف سنتی اکتفا کرد، بلکه باید با رویکردی علمی و روزآمد به این مسئله پرداخت تا بتوان از ظرفیت‌های سرمایه اجتماعی در تقویت دینداری و حیات اجتماعی بهره برد.

پژوهش‌ها تصویر مطلوبی از وضعیت سرمایه اجتماعی ارائه نمی‌کنند
مدیر بخش جامعه‌شناسی دین مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران با اشاره به نتایج پژوهش‌های انجام‌شده در کشور گفت: ارزیابی‌های علمی حاکی از آن است وضعیت ارتباط دین و سرمایه اجتماعی در ایران چندان مطلوب نیست و این مسئله نیازمند مطالعه و آسیب‌شناسی دقیق‌تر است.
وی ادامه داد:

انتظار می‌رود در چنین همایش‌هایی، مقالات و سخنرانی‌های تخصصی به‌صورت جزئی‌تر به چالش‌ها و مخاطرات اجتماعی بپردازند؛ زیرا پرداختن کلی به مسئله، پاسخگوی نیازهای علمی این حوزه نیست.

نجاتی حسینی با بیان اینکه سرمایه اجتماعی در ایران با چالش‌های متعددی روبه‌رو است، اظهار کرد:

تضعیف اعتماد اجتماعی، تخریب سرمایه اجتماعی بر اثر استفاده نادرست و سیاسی شدن آن، از مهم‌ترین آسیب‌هایی است که در زمان حاضر با آن مواجه هستیم.

وی افزود:

زمانی که سرمایه اجتماعی در خدمت اهداف سیاسی قرار گیرد، به‌تدریج ماهیت مردمی خود را از دست می‌دهد و اعتماد عمومی نیز آسیب می‌بیند؛ در چنین شرایطی دیگر نمی‌توان از این ظرفیت برای تقویت دین و ارزش‌های اجتماعی استفاده کرد.

مدیر بخش جامعه‌شناسی دین دانشگاه تهران تصریح کرد:

هرچه سرمایه اجتماعی دولتی‌تر و حکومتی‌تر شود، سرمایه اجتماعی مردمی تضعیف خواهد شد و این مسئله به زیان جامعه و حتی نهاد دین خواهد بود.

وی با اشاره به تغییر الگوهای زیارت و گردشگری مذهبی گفت:

مفهوم زیارت و گردشگری مذهبی نیز متناسب با تحولات جهان در روز جاری دستخوش تغییر شده است و لازم است این مبحث با رویکرد علوم اجتماعی مورد مطالعه قرار گیرد.

نجاتی حسینی ادامه داد:

در زمان حاضر سرمایه‌های عظیم فرهنگی و تاریخی کشور، ظرفیت‌های فراوانی برای تقویت سرمایه اجتماعی دارند، اما بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها نیازمند شناخت دقیق و صعود آگاهی عمومی است.

وی با تأکید بر نقش دین در توسعه جامعه اظهار داشت:

باید از ظرفیت دین برای توسعه اجتماعی به‌درستی استفاده کنیم. دین با قرائت سنتی، به‌تنهایی پاسخگوی نیازهای جامعه مدرن نیست و لازم است با بهره‌گیری از یافته‌های علوم اجتماعی، نسبت دین با سرمایه اجتماعی بازتعریف شود تا بتوان از این ظرفیت در مسیر پیشرفت جامعه و تقویت همبستگی ملی بهره برد.

نجاتی حسینی با بیان اینکه کارآمدی دین در گرو نقش‌آفرینی آن در توسعه اجتماعی است، اظهار داشت:

اگر دین نتواند در جامعه در روز جاری به توسعه اجتماعی، چه در عرصه دینی و چه در عرصه‌های عمومی، کمک کند، سرمایه اجتماعی آن به‌تدریج تضعیف خواهد شد.

وی افزود:

نتایج پژوهش‌های انجام‌شده، از جمله پیمایش‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بیانگر است در برخی حوزه‌ها نگاه منفی نسبت به امر دینی بیشتر شدن یافته و این مسئله می‌تواند سرمایه اجتماعی دین را با مخاطره مواجه کند.

مدیر بخش جامعه‌شناسی دین مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران با اشاره به برخی تحولات اجتماعی گفت:

گسترش برخی گرایش‌ها و سبک‌های تازه زندگی، حتی در شهرهای مذهبی، بیانگر است نمی‌توان با رویکردهای سنتی به مسائل فرهنگی و دینی پاسخ داد و لازم است نهادهای فرهنگی و دینی با بهره‌گیری از روش‌های نوین آموزشی و اجتماعی، متناسب با نیازهای نسل در زمان حاضر عمل کنند.

وی تأکید کرد:

باید مفهوم «دین اجتماعی» را با نگاهی گسترده‌تر تعریف کنیم؛ چراکه دین زمانی می‌تواند منشأ تولید سرمایه اجتماعی باشد که در متن جامعه حضور مؤثر داشته و بتواند میان ایمان، رفتار اجتماعی و مسئولیت‌پذیری عمومی پیوند برقرار کند.

نجاتی حسینی ادامه داد:

همان‌گونه که از سرمایه اجتماعی سخن می‌گوییم، می‌توان از «سرمایه دینی» و «سرمایه اجتماعی دینی» نیز سخن گفت؛ سرمایه‌ای که ریشه در ایمان و آموزه‌های قرآنی دارد و در صورت قرار گرفتن در یک نظام اجتماعی کارآمد، می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای اخلاق، همبستگی و توسعه جامعه شود.

وی در اتمام خاطرنشان کرد:

برای تحقق این هدف، لازم است پژوهش‌های علمی، سیاست‌گذاری‌های فرهنگی و برنامه‌های اجتماعی در کنار یکدیگر قرار گیرند تا ظرفیت‌های دین در مسیر پیشرفت و توسعه جامعه به‌درستی مورد استفاده قرار گیرد.

کد مطلب 991830