[مطالعات فرهنگی اجتماعی رخدادهای دینی وآیینهای مذهبی]خلاصه مقاله همایش اربعین-دانشگاه علامه1402

[1 1 1 1 1 1 مذهبی:برخی ملاحظات روشی و نظری]

(مطالعه موردی عاشورا و اربعین)

[ششمین 1 بین المللی اربعین : "همبستگی ملی،همگرایی اسلامی،مقاومت جهانی"/ تهران، دانشگاه 1 طباطبایی-20 شهریور 1402].

خلاصه 1 ششمین همایش اربعین- دانشگاه علامه طباطبایی 1402

*یادآوری:این خلاصه مقاله با کد1038-ARBAEEN.6 مورد تایید دبیرخانه همایش قرارگرفت اما در فهرست پرزنت قرار نگرفت .

مطالعات فرهنگی اجتماعی رخدادهای دینی وآیینهای مذهبی:برخی ملاحظات روشی و نظریa

(مطالعه موردی عاشورا و اربعین)

سیدمحمود نجاتی حسینی(خراسانی)b

****

خلاصه بحث

مطالعه رخدادها وآیینهای مذهبی حوزه مهمی از مطالعات فرهنگی-اجتماعی دین و مذهب را به خود اختصاص داده است.این امرهم شامل مطالعات فرهنگی اجتماعی آیینهای مذهبی درادیان آسیایی[هندو-بودیزم؛زرتشتی–مانوی؛کنفوسیانیزم-تائوییزم-شینتوئیزم]است وهم ادیان ابراهیمی[یهودی– مسیحی و اسلام]وهم اخیرا نیز جنبشهای اجتماعی دینی و معنویت های جدید.

درمطالعات فرهنگی اجتماعی دین و مذهب تاجایی که به مطالعه آیینها ورخدادهای مذهبی[برای نمونه:"محرم-عاشورا–اربعین"درمذهب تشیع]برمیگردد؛چندهدف بنیانی وکاربردی متصوراست.

(1)شناخت تاریخی شکل گیری و تکوین فضایی زمانی این آیینهای مذهبی؛

(2)توصیف فربه[دراصطلاح کلیفورد گیرتز-انسان شناس مذهب]و تشریح پر و پیمان و دقیق و جامع آیینهای مذهبی؛

(3)تحلیل[تبیین علی و تفسیر دلیلی]چرایی و چگونگی شکل گیری جماعت های مذهبی آیینی["کمونیتاس"به اصطلاح ویکتورترنر- انسان شناس دین]؛

(4)توصیف شیوه و رویه و ماهیت حضور و مشارکت کنشگران دینورز در این جماعت های آیینی مذهبی؛

(5)تحلیل کارکردهای جامعه شناختی مراسم آیینی مذهبی برای زیست عرفی[دنیوی و"پروفان"-به اصطلاح دورکیمی آن درجامعه شناسی دین]و زیست دینی["ساکر"- به اصطلاح دورکیم]کنشگران دینورز و غیردینورز؛

(6)تبیین تاثیرات جامعه شناختی آیین های مذهبی برفضای ساختاری نهادی برجامعه ای که بافتارشکل دهنده برای رخدادن این آیینهای مذهبی است[به نمونه مانند:بافتار جامعه ایران اسلامی وجهان تشیع برای رخ دادآیینهای محرم–عاشورا–اربعین]؛

(7)مطالعه نحوه مواجهه[تعاملی/تقابلی]و واکنش اجتماعی فرهنگی اجتماعات غیردینورز[سکولارگرایان]ونیز گروههای اقلیت مذهبی با آیینهای مذهبی گروه اجتماعی اکثریت[به نمونه مانند:مواجهه اقلیتهای مذهبی ارامنه وآشوری و زرتشتی و کلیمی با آیینهای مذهبی شیعی مانند عاشورا و اربعین]؛

(8)شناخت روال و روند جامعه شناختی قرار گرفتن آیینهای مذهبی درفرمت صنعت فرهنگی مذهبی؛

(9)شناخت فرایند جامعه شناختی قرار گرفتن آیینهای مذهبی در متن سیاستهای فرهنگی دینی رسمی و مهندسی فرهنگی حاکمیتی[به نمونه مانند:سیاستهای فرهنگی دینی دولتی وحکومتی ج.ا.ا. و سیاست گزاری فرهنگی دینی برای هویت بخشی سیاسی به آیینهای مذهبی مانند عاشورا و اربعین به عنوان یک فرایند جامعه پذیری سیاسی مذهبی همگام با سیاست های حاکمیت]؛

(10)تحلیل ماهیت و مکانیزم جامعه شناختی تبدیل برخی آیینهای مذهبی در برخی مواقع تاریخی اجتماعی سیاسی فرهنگی خاص به فرهنگ مقاومت در برابر قدرت حاکم[به نمونه مانند:کاربست آیینهای محرم وعاشورا و اربعین در سال 1357 منتهی به انقلاب اسلامی برای مقابله فرهنگی دینی اعتراضی انتقادی با حکومت پهلوی/و نیز مواجهه اعتراضی انتقادی با مراسم سنتی و حکومتی عزاداری عاشورای1402ازسوی برخی هیات های عزاداری و هم چنین مواجهه مردم معترض با مراسم آیینی عاشورا درجریان جنبش اعتراضی زن-زندگی –آزادی درمرداد1402].

با توجه به آنچه که به صورت فشرده بحث شد و در این چهارچوب مفهومی،دراین مقاله ،برخی ملاحظات روشی و نظری که مرتبط با انجام مطالعات فرهنگی اجتماعی اربعین است را ارائه خواهیم کرد.

لذا به این دو پرسش مرتبط و مهم پاسخ خواهیم داد:

چگونه میتوان هم زمان به صورت تلفیقی:

(1)مطالعات تاریخی تمدن بین النهرین و باستان شناسی دین ؛

(2 )مطالعات جغرافیای تاریخی فرهنگی کربلا و مدینه و مکه و دمشق و کوفه در صدر اسلام؛

(3 )جامعه شناسی تاریخی دینی عاشورا؛

(4 )انسان شناسی مذهبی عرب جاهلی پیشا اسلام و صدراسلام ؛

(5)جامعه شناسی دین؛

(6)جامعه شناسی اسلام و تشیع؛

(7) نقدجغرافیایی متنهای روایی–ادبی-هنری مرتبط با رخدادعاشورا [ژئوکریتیسیسم]؛

را برای فهم رخداد تاریخی مذهبی"محرم–عاشورا –اربعین"در چهارچوب مفهومی موصوف[ده محور توصیف شده در بالا]به کار بست ؟.

ونیز اینکه چگونه میتوان هم زمان از روش ترکیبی شامل:

(1)مطالعه اسنادی؛

(2)تحلیل متون؛

(3 )هرمنئوتیک دینی والاهیاتی؛

(4)تاریخ شفاهی؛

(5)مشاهده تجربی؛

(6 )اتنوگرافی؛

(7)نتنوگرافی)

برای فهم تاریخی اجتماعی رخدادعاشورا و هم چنین فهم همدلانه آیین مذهبی اربعین استفاده کرد؟.

کلید واژه

مطالعات فرهنگی اجتماعی اربعین؛مطالعات فرهنگی اجتماعی دین؛مطالعات فرهنگی اجتماعی آیینهای مذهبی؛جامعه شناسی دین؛جامعه شناسی اسلام و تشیع؛باستان شناسی دین ؛ اتنوگرافی و نتنوگرافی مذهبی.

[با تشکر از اینکه مقاله خود را برای ما ارسال کردید. کد مقاله شما: 1038-ARBAEEN.6

نامه تاییدیه ارسال مقاله به نشانی پست الکترونیکی شما ارسال می شود.]

a این مقاله برای ارائه به همایش زیر تدوین شده است :

[ششمین همایش بین المللی اربعین : "همبستگی ملی،همگرایی اسلامی،مقاومت جهانی"/ تهران، دانشگاه علامه طباطبایی-20 شهریور 1402].

https://www.arbaeen6.atu.ac.ir

[email protected]

b دینپژوه / مدیر گروه دین انجمن انسانشناسی ایران.

[email protected]

https://www.for-mystudents.blogfa.com

(98)912-2045262/ cell phone/whatsapp

Telegram.me/@smnejatihosseini